شاعرانی که میانه ای با سعدی نداشتند

شاعرانی که میانه ای با سعدی نداشتند کنکور هنر: شماری از شاعران نوگرا و غزل سرایان متأخر، میانه چندانی با قسمتی از محتوای آثار سعدی نداشته اند. بنظر می رسد انتقادهای این گروه، چه تند و ملایم، انتقادهای کسانی باشد که از نظر آرمان گراییِ فکری، سیاسی، و اجتماعی، با گرایش های آشکار یا ملایم به سوسیالیسم، به شعر سعدی می نگرند اما بنظر می رسد چیرگی سعدی بر زبان شعر بطور خاص، و زبان فارسی بطور عام، به صورتی است که همه این انتقادها، در برآورد و بررسی نهایی، از متن به حاشیه و از اصل به فرع منتقل می شود.


به گزارش کنکور هنر به نقل از ایسنا، این ها نتیجه ای است که کامیار عابدی از بررسی انتقادهایی که شاعران معاصر نسبت به سعدی داشته اند، گرفته است.
به مناسبت روز بزرگداشت سعدی قسمتی از کتاب «جدال با سعدی در عصر تجدد» نوشته این منتقد و پژوهشگر ادبی را می خوانیم:
شاعران نوگرا/ نیمایی شمار بسیار زیادی از گویندگان با گرایش های فکری و فرهنگی را در برمی گیرند. اما فصل مشترک بیشتر آنها بهره یابی از زبان و ساختاری مدرن (یا دست کم مدرن تر نسبت به شاعران نوسنت گرا و نوگرای اعتدالی) است. در میانِ این شاعران، گروهی که به آرمان های سیاسی و اجتماعی نزدیک ترند، اغلب، علاقه چندانی به سعدی ندارند. عده ای حتی پا را از این فراتر نهاده و از سعدی به تندی انتقاد کرده اند. در مقابل، شاعرانی که به عوالم دیگر، خصوصاً فردیت شاعرانه، توجه داشته اند از سعدی با علاقه یادکرده اند.
نیما یوشیج در یادداشت های ادبی و نامه های شخصی- ادبی خود، هم سطح عشق و عاشقی را در آثار سعدی پایین دانسته، و هم پندآموز بودن این آثار را به باد انتقاد گرفته است. شمار این اشاره ها و انتقاد، به نسبت، گسترده جلوه می کند.
احمد شاملو به صورتی پراکنده اما قاطع به مقایسه سعدی و حافظ پرداخته و این یک را بر آن یک بطور کامل ترجیح داده است. طبق این آرا، سعدی «اندیشه» ندارد، اما حافظ اندیشه دارد. سعدی ناظم است، اما حافظ ناظم نیست. سعدی در آثارش مطیع احساس خود نیست، اما حافظ در غزل هایش مطیع احساس خود است. سعدی قابل توصیف است: سخنوری بزرگ اما در نهایت کوچک. حافظ غیرقابل توصیف است: شاعری بسیار بزرگ که نگاهی انسانی و متعهد دارد.
از سیاوش کسرایی، این تعبیر درباره ی مقام سخنوری سعدی در زبان فارسی در دست است؛ تعبیری که روانی زبان(سعدی) را در جوار آرمان سیاسی (فرخی یزدی) قرار می دهد:
«خاموشی ات
در بزم گزمِگان و سوگ عزیزان
هزار سعدیِ فصاحت است
هزار فرخیِ شجاعت»
نصرت رحمانی سعدی را به پاسداری «زُهد ریایی» و «بهره برداری نامشروع از کلمات» متهم کرده و، مانند شاملو، حافظ را به سعدی بطور کامل برتری داده است.
مهدی اخوان ثالث بابت غزل منسوب به سعدی، که تعریض به مولانا جلال الدین بلخی تلقی شده، به شدت از سعدی انتقاد کرده است. با این همه، وی در دهه پایانی عمر، ضمن دیداری از شیراز و آرامگاه سعدی، با این شاعر بزرگ تجدید دوستی و پیمان می کند.
سهراب سپهری بر این عقیده است که جنبه های معنایی و معنوی سخن سعدی نادیده گرفته شده، تنها به روانی شعر و نثر او (و در هنر خوش نویسی به زیبایی آن ها) توجه شده است. شاید بتوان آنچه سپهری گفته نوعی شعر منثور دانست:
«کاغذ ما سفید معمولی بود
و قلم هرچه بود، واسطی نبود
سرمشق همیشه سرمشق بود؛
سرمشق خط فقط
وگرنه "به جان زنده دلان" که دل آزردیم
و نظر تنها "بدین مشتی خاک" کردیم
"گل بی خار" نشدیم
"زمام عقل به دست هوای نَفْس" دادیم
"نابرده رنج، گنج" خواستیم
باور داشتیم سعدی
شعرش را برای مشق خط گفته است
وگرنه "بار درخت علم" این نبود»
منوچهر آتشی، در یکی از شعرهای دوره نخست شاعری اش، در مقام شاعری جوان، از سعدی چنین یاد کرده است:
«سعدی بماناد
کز شعله بلندش نام ها سوخت
من می روم تا شاخه ای دیگر برویَد
هستی مرا این بخشش مردانه آموخت»
فروغ فرخزاد، از نظر سلایق ادبی شخصی، در آغاز، بیشتر به حافظ رغبت داشت، اما به تدریج دلبستگی اش به سعدی بر علاقه به دیگر شاعران کهن برتری یافت. در تقویم جیبی شاعران، در سال ۱۳۳۵، شعری هایی از سعدی بیش از گویندگان قدیم یادداشت شده است. علاوه بر این، به روایت مسعود فرزاد، م. آزاد، احمدرضا احمدی، و آیدین آغداشلو، که در واپسین سالهای زندگی بسیار کوتاه فرخزاد با وی دیدار و دوستی داشته اند، او با علاقه ای خاص، به استمرار، مشغول مطالعه و مرور آثار سعدی بود. بنظر می رسد اُنس با سعدی تأثیر خاصی در شعر گوینده تولدی دیگر گذاشته است.
منصور اوجی خصوصاً بر سهولت و امتناع زبان در شعر سعدی تاکید کرده است. او نظر شاملو درباره ی سعدی را «یکی از اشتباهات بزرگ شاملوی عزیز» می داند: «تمام هنر سعدی در همین ساده گویی اش است و اینکه اگر سعدی شاعر نباشد، خود شاملو چه کسی خواهد بود. شاملو کنار دست سعدی نشسته است [...] واقعا هنوز مانده تا عظمت سعدی را درک نماییم.»
بیژن جلالی، شاعری که شعرهای منثور و کوتاهش در شعر فارسی دوره تجدد در بین شماری از علاقه مندان شعر مدرن به خوبی شناخته شده است، از شاعران کهن به سعدی علاقه خاصی داشت.
اسماعیل خویی، در دوره جوانی، سعدی را «ناظم سازشکار، معمولی، مرتجع، بی وطن» و «شاعر اندیشمند آدم های متوسط و کاسب» نامیده است.
ضیاء موحد در کتابی که درباره ی سعدی نوشته، به تحلیل هنر شاعری سعدی برآمده است. وی، همچنین، درچند مقاله و گفت وگوی خود، خصوصاً در دهه ۱۳۸۰، به صورتی گسترده، بر اهمیت آثار سعدی تاکید کرده و شاعران و ادیبانی را که به سعدی حمله کرده اند مورد نقد قرار داده است.
شاعران غزلسرای متأخر
از میان این شاعران به سه گوینده اشاره می شود، این گویندگان، هر یک، به صورتی متأثر از فضای آرمان گرایی فکری، سیاسی، یا اجتماعی بوده اند. بدین سبب عجیب نیست که بطور ضمنی، گاه، با برخی آموزه های سعدی همدل نباشند. در همان حال دلبستگی آنان به غزل سرایی، محتوای عاشقانه و سهولت و امتناع زبان، آنان را از تحسین سعدی غافل نکرده است.
امیرهوشنگ ابتهاج، (هـ. ا. سایه) از اُنس خود با سعدی سخن گفته است. او تاکید کرده است که بسیار سعدی را دوست دارد. اما «با سعدی نمی شه نشست دردِدل کرد». با این همه «مبادا از سعدی غفلت کُنین. یک نفس باید بخونین [...] از سعدی نباید سرسری رد شد [...] هنوز یک از هزار کار سعدی کشف نشده». بطور خلاصه از نظر این شاعر «مثل حافظ شعر گفتن امکان دارد، اما محال است که بتوان مثل سعدی [شعر] گفت».
سیمین بهبهانی خودرا از فضای گلستان سعدی دور می یابد. در مقابل، او شیفته شعر سعدی است. از دید او «زیبایی سعدی در این است که وقتی شعری را از او می خوانید و در یک لحظه مقصود او را درک می کنید، در عین حال، در شما می ماند با شما حرکت می کند و در شما شاخه شاخه می شود و برگ و بر می گسترد.» این گوینده ضمن نگارش تحلیلی بر کتاب سعدی، تألیف ضیاء موحد، با این پژوهشگر همدل است که آثار سعدی «دستور زبان است. درباره ی دستور سعدی چه می توان نوشت جز همان که هست». بهبهانی شعر سعدی را «نگاه پُرمهری» می داند که «از چشمی زیبا بر روی آدمی تابانده می شود، سراپای وجود را گرم می کند [و] حالتی ست که یُدرک و لایوصف».
حسین منزوی، در سال ۱۳۵۱، یعنی هنگامی که بیست و شش ساله بود، در ضمن مقاله ای در مجله تماشا اشاره می کرد که غزل را «حافظ و مولانا حراست می کنند.» اما او اندکی فراتر از بیست سال بعد، هنگام بازنشر این مقاله در مقدمه یکی از دفترهایش، برگفته خود چنین حاشیه می زند: «اعتراف می کنم که وقتی این مطلب را در ۱۷-۱۸ سال پیش می نوشتم، هنوز به راز شعر سعدی پی نبرده بودم. پس امروز می گویم: حافظ، سعدی، مولانا.» البته غزل سعدی بر غزل این گوینده تأثیرهایی هم برجای نهاده است.



1402/02/01
17:03:16
5.0 / 5
566
تگهای خبر: پژوهش , رمان , ساز , كتاب
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
X
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب
نظر شما در مورد این مطلب
نام:
ایمیل:
نظر:
سوال:
= ۲ بعلاوه ۳
پربیننده ترین ها

پربحث ترین ها

جدیدترین ها

کنکور دکترای هنر
phdhonar.ir - تمام حقوق برای كنكور هنر محفوظ است

كنكور هنر

کنکور دکترای هنر

با کنکور هنر، دکترای هنر را به حقیقت تبدیل کنید! راهنمای طلایی دکترای هنر!