آیا مطالعه کتاب درحال انقراض است؟
به گزارش کنکور هنر، در روزهایی که در «کتابخانه و موزه ملی ملک» به تاسی از رسول جعفریان رئیس کتابخانه مجلس، مشغول برنامه ریزی و اجرای دیجیتال سازی و برخط کردنِ نسخه های خطی بودیم، پرسشی بنیادین در ذهن من شکل گرفت که مرزهای مفهوم «سواد» را به چالش می کشید. ما نسخه هایی را برای آیندگان دیجیتال می کردیم که دیگر کسی نمی توانست آنها را بخواند؛ مگر گروهی اندک از متخصصان.
در آن لحظه، به همکارم گفتم: «همان طور که امروز خواندن آن خطوط پیچیده و نسخه های کهن برای ما به مهارتی تخصصی و کمیاب بدل شده، در آینده ای نه چندان دور نیز، خواندن کتاب های قطور و طولانیِ امروز، مهارتی کمیاب خواهد شد.»
این پیش بینی، نه یک اخطار برای پایانِ دانایی، بلکه توصیفی از «تغییرِ ماهیتِ سواد» است.
ما عادت کرده ایم سواد را با معیارهای «دوره خودمان» بسنجیم. برای نیاکان ما، سواد یعنی توانایی رمزگشایی از متون خطی؛ برای ما یعنی توانایی درک متون چاپی و دیجیتال. اما برای نسل های بعد، سواد در حالِ تغییرِ شکل است: از «مطالعه عمیق و خطی» به «دریافتِ سریع و چندرسانه ای».
امروزه پادکست ها، ویدئو های آموزشی و چکیده نویسی ها، ابزارهای اصلی انتقال دانش هستند. بسیاری این تغییر را به «بی سوادی» یا «کاهلی» نسل های جدید تعبیر می کنند. اما آیا واقعا چنین است؟
این که نسل آینده حوصله نشستن و خواندنِ چندین صد صفحه کتاب را نداشته باشد، به مفهوم بی سواد بودن آنان نیست؛ همانطور که ما امروز با وجودِ دانش، چندان توانا به خواندنِ یک نسخه خطیِ متعلق به قرن دهم نیستیم، بی سواد محسوب نمی شویم.
ما «سواد» را در طولِ تاریخ، باز تعریف کرده ایم. در هر عصر، دانایی بر اساسِ ابزارهای دسترسی به اطلاعات تعریف می شود. امروز عصرِ «تراکمِ محتوا» و «سرعتِ انتقال» است. سوادِ مدرن، نه در حفظ کردنِ متن، که در تواناییِ «فیلتر کردن»، «شنیدن» و «هضمِ سریعِ محتوا» نهفته است.
تاریخ، مسیرِ خویش را طی می کند و ما هم در حالِ کوچ از «عصرِ مکتوبِ محض» به «عصرِ ترکیبیِ (شنیداری- دیداری)» هستیم. آن چه اهمیت دارد، حفظِ «تفکرِ نقادانه» است. چه دانش در یک نسخه خطیِ پوستی نهفته باشد، چه در یک پادکستِ ده دقیقه ای، مهم آن است که ذهنِ ما همچنان «پرسشگر» باقی بماند.
سواد، آن چیزی نیست که می خوانیم یا می شنویم؛ سواد، تواناییِ ما در فهمِ جهانِ پیرامونمان و امکان انتقال آن است؛ حال با هر ابزاری که در دست داریم.
این مطلب را می پسندید؟
(0)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب