ابلاغ نقشه راه تحول موزه های ایران تا افق ۱۴۱۰
کنکور هنر: سند ملی موزه های ایران با هدف پیشرفت جایگاه موزه ها در حکمرانی فرهنگی کشور و رشد خودآگاهی و خودباوری فرهنگی، با ابلاغ مسعود پزشکیان، رئیس جمهوری و رییس شورای عالی انقلاب فرهنگی، وارد مرحله اجرا شد.
این سند با ترسیم نقشه راه تحول موزه داری کشور تا افق ۱۴۱۰، بر مردمی سازی موزه ها، استفاده از تکنولوژی های جدید، تقویت مشارکت بخش خصوصی، توسعه اقتصاد و دیپلماسی فرهنگی و بازنمایی میراث و تمدن ایرانی ـ اسلامی تاکید دارد.
متن مصوبه «سند ملی موزه های ایران» به شرح زیر است:
قوه قضائیه
وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی
وزارت کشور
وزارت ورزش و جوانان
وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی
وزارت جهاد کشاورزی
وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات
وزارت نیرو
وزارت علوم، تحقیقات و فناوری
وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی
وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات
وزارت صنعت، معدن و تجارت
وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی
وزارت راه و شهرسازی
وزارت دادگستری
وزارت امور اقتصادی و دارایی
وزارت امور خارجه
معاونت توسعه روستایی و عشایری ریاست جمهوری
معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش بنیان ریاست جمهوری
مرکز مدیریت حوزه های علمیه
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی
سازمان صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران
سازمان تبلیغات اسلامی
سازمان محافظت از محیط زیست
سازمان اداری و استخدامی
سازمان برنامه وبودجه کشور
دبیرخانه شورایعالی انقلاب فرهنگی
پیشنویس مصوبه «سند ملی موزه های ایران» که در جلسه ۹۲۶ مورخ ۲۲/۰۲/۱۴۰۵ شورایعالی انقلاب فرهنگی و بر مبنای مصوبه جلسه ۵۷۶ شورای معین شورایعالی انقلاب فرهنگی به تصویب رسیده است؛ به شرح ذیل برای اجراء ابلاغ می گردد:
مقدمه
در جهان امروز، مفهوم موزه گرفتار تحول بنیادین شده و از مکانی برای نمایش کالبدی اشیاء به نهادی اجتماعی، علمی و ارتباطی ارتقاء یافته است. این نهاد می تواند موتور محرکی برای تعالی فرهنگی، آگاهی اجتماعی، خلاقیت، یادگیری و دیپلماسی عمومی باشد. بنا بر تعریف روزآمد شورای بین المللی موزه ها، «موزه نهادی دائمی و غیرانتفاعی و در خدمت جامعه است که به پژوهش، گردآوری، نگهداری، تفسیر و نمایش میراث می پردازد، بر پایه اخلاق و تخصص اداره می شود و تجربه های گوناگونی همچون تجربه آموزش و تأمل را برای بازدیدکنندگان خود فراهم می آورد» [۱].
در کشور ایران با پیشینه ای کهن از تمدن، موزه ها نقشی بی بدیل در بازنمایی هویت و تقویت خودباوری فرهنگی ایفاء می کنند و از ظرفیتی والا برای ایجاد وحدت و وفاق ملی و کمک به حل مسایل اجتماعی برخوردار می باشند. این نهاد های فرهنگی با بازنمایی مفاهیم و ارزش های فرهنگی، هنری و اجتماعی، امکان درک عمیق تری از زندگی گذشته را برای به کارگیری در زندگی امروز و فردا فراهم و زمینه ای برای تعاملات فرهنگی ـ اجتماعی و ابزاری مؤثر در توسعه دیپلماسی فرهنگی و تشکیل تمدن نوین ایرانی ـ اسلامی پدید می آورند.
اما حقیقت آنست که با توجه به این پشتوانه سترگ، غفلت از نقش راهبردی موزه در حکمرانی فرهنگی، ضعف در نظام قانون گذاری و استانداردگذاری، نبود سازوکار های پایدار تامین مالی، کمبود نیرو های متخصص و عقب ماندگی از تکنولوژی های جدید، همچون چالش هایی هستند که موزه ها در ایران با آن مواجه اند.
بر مبنای آخرین داده های رسمی، ایران دارای حدود ۶ میلیون شیء فرهنگی ـ تاریخی ثبت شده در مخازن و موزه ها است و درحال حاضر۸۷۰ موزه در کشور فعال است. از این میان، ۲۶۱ موزه زیر نظر وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی قرار دارد؛ ۳۳۴ موزه توسط سایر دستگاههای دولتی اداره می شوند؛ ۲۳۸ موزه خصوصی هستند و ۳۷ موزه نیز بصورت مشارکتی مدیریت می شوند.
این ظرفیت عظیم، بااینکه کم نظیر است، اما میزان بالفعل سازی آن متناسب با استاندارد های جهانی نیست. گفتنی است، تعداد موزه های فعال کشور قبل از انقلاب اسلامی ۴۴ موزه بوده است که آمار فوق الذکر نشان دهنده رشد چشم گیر این حوزه است.
بر طبق آخرین آمار ثبت شده بازدید، در سال ۱۴۰۳ تعداد ۲۱، ۰۹۷، ۰۷۷ نفر از موزه های وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی (۲۶۱ موزه) بازدید کرده اند که از این مقدار ۲۰، ۸۸۰، ۲۲۶ بازدیدکننده داخلی و ۲۱۶، ۸۵۱ نفر بازدیدکننده خارجی بوده است. یعنی سهم توریستهای خارجی از بازدید های موزه ای کمتر از یک درصد است. این شاخص به تنهایی نشان دهنده فاصله میان ظرفیت بالقوه موزه ها و جایگاه واقعی آنها در زمینه گردشگری فرهنگی و دیپلماسی عمومی است.
سهم موزه ها از اقتصاد فرهنگ نیز کمتر از ۰.۲ درصد برآورد می شود، در صورتیکه در کشور های پیشرو، این سهم بین ۲ تا ۵ درصد است. نسبت بازدید سالانه از موزه ها به جمعیت کشور، کمتر از یک بازدید به ازای هر شهروند است، در صورتیکه این شاخص در دیگر کشور ها بیشتر است. از نظر شاخصهای عدالت فرهنگی نیز توزیع موزه ها در کشور نامتوازن است و بالاتر از ۶۰ درصد موزه ها در کمتر از ۱۰ استان متمرکز شده اند.
این ارقام، ضرورت بازبینی راهبردی و شکل گیری سندی جامع برای تحول موزه داری ایران را آشکار می کند. این سند استراتژیک که در قالب مصوبه نقشه مهندسی فرهنگی کشور (ابلاغی ۸ خرداد ۱۳۹۲) خصوصاً اقدامات ملی ۱۷ تا ۱۹ از راهبرد کلان ۲ تدوین شده می کوشد تصویری روشن از وضع موجود، روند های جهانی، نیاز های واقعی و چشم انداز مطلوب موزه های ایران را ترسیم کند.
این سند، ضمن استفاده از تجارب موفق بین المللی، الگو های شاخصی همچون کشور چین را مورد بررسی تطبیقی قرار داده است. این کشور، با ۷، ۰۴۶ موزه فعال و ۱.۴۹ میلیارد بازدید سالانه، الگوی مبتنی بر سرمایه گذاری پیوسته، مشارکت مردمی، ترکیب نظام بودجه ای چندسطحی و سازوکار ارزیابی ملی را به کار بسته است.
در این کشور، سالانه ۴۳ هزار نمایشگاه و بالاتر از نیم میلیون برنامه آموزشی انجام می شود. فرانسه، نظامی مبتنی بر استقلال مدیریتی، تنوع مالی، تمرکززدایی و پیوند عمیق موزه ها با نظام آموزشی ایجاد کرده، نظامی که موزه ها را به مراکز پژوهشی و آموزش عمومی تبدیل کرده است. امارات، با مدل آینده نگرانه خود، موزه را موتور محرک تنوع اقتصادی و قدرت نرم تعریف کرده است. بناهایی، چون لوور ابوظبی و موزه آینده دبی، نمونه هایی موفق از به کارگیری معماری خلاق، محتوا های مجازی و برندینگ فرهنگی در مقیاس جهانی به شمار می روند. این نمونه ها نشان داده است که موزه ها می توانند نقشی فراتر از نگهداری اشیاء داشته باشند و به پیشران توسعه فرهنگی و حتی اقتصادی بدل شوند.
در ایران نیز ظرفیتهای فرهنگی و تمدنی عظیمی برای رسیدن به چنین جایگاهی وجود دارد. ایران یکی از غنی ترین مواریث باستان شناختی جهان را داراست. تعداد آثار ثبت شده، تنوع اقوام، رویداد های تاریخی، ادبیات غنی، هنر های سنتی و موفقیت های علمی ایرانیان، فرصت عظیمی برای بازآفرینی گفتمان تمدنی در چارچوب موزه ها فراهم می آورد. از این منظر، موزه ها می توانند در تحقق اهداف سند مهندسی فرهنگی، سند تحول دولت مردمی، راهبرد های هویت سازی و تقویت سرمایه اجتماعی نقشی کلیدی ایفاء کنند.
در چشم انداز این سند، ایران در افق ۱۴۱۰ کشوری خواهد بود که سهمی قابل توجه از گردشگری فرهنگی جهان را جذب می کند. هدف آنست که تعداد موزه های کشور به ۱۰۰۰ موزه برسد. در کنار این اهداف، ارتقاء درصد تحقق استاندارد های حفاظت، افزایش سهم موزه ها در تولید ناخالص داخلی فرهنگی، توسعه موزه های تخصصی و افزایش مشارکت مردمی و خصوصی در مدیریت موزه ها نیز مورد توجه است.
این سند استراتژیک با بازبینی و تحلیل اسناد و قوانین موجود، پژوهش های میدانی، مطالعات تطبیقی و نشست های تخصصی در چارچوب هیئت های اندیشه ورز با حضور اساتید و متخصصان موزه داری، مجموعه داران، موزه داران بخش خصوصی و جلسات بین دستگاهی تدوین گردیده است و با نگاهی آینده نگرانه و با استفاده از تجارب موفق جهانی و اسناد بالادستی کشور، نقشه راهی جامع برای تحول موزه داری در ایران ترسیم می کند. رسیدن به چنین چشم اندازی نیازمند عزم ملی، هماهنگی میان نهاد های حاکمیتی، گسترش مشارکت مردمی و تقویت ظرفیتهای مالی و مدیریتی است.
در افق ۱۴۱۰، موزه های ایران می توانند کانون هایی پویا باشند که در آن گذشته و آینده در گفتگویی مستمر و زاینده به هم می رسند و هر بازدیدکننده می تواند نقش خویش را در شکل گیری به تمدن نوین ایرانی ـ اسلامی بیابد.
فصل اول: مبانی، اصول، ارزش ها الف: مبانی
موزه نهاد فرهنگی ایجاد کننده خود باوری، تعلق خاطر، حافظ هویت، هنر، دانش و پیوند دهنده گذشته، حال و آینده
موزه تسهیل گر ارتباط مردم با میراث فرهنگی در راه بالندگی تمدن ایرانی - اسلامی
موزه زمینه یادگیری مادام العمر فرهنگ، توسعه علم و دانش و اشاعه اندیشه تمدن ساز
موزه تجلی گاه تنوع فرهنگی اقوام و ملل و محفل توسعه ی توانش و تعامل بین فرهنگی و بین نسلی
موزه واجد ظرفیت تعالی معنوی و اخلاقی، تحکیم بنیان خانواده، ارتقاء سلیقه فرهنگی و شکل گیری به سبک زندگی
موزه بستری برای تقویت قدرت نرم، تاب آوری اجتماعی، صلح، دوستی و تحقق پیشرفت عدالت محور
ب: ارزش ها
در حوزه موزه؛ رسالت «بازنمایی شکوه تمدن ایرانی ـ اسلامی» بر سایر رسالت ها برتری دارد.
در حوزه موزه؛ رویکرد مشارکتی، تعاملی و مخاطب محور بر سایر رویکرد ها برتری دارد.
در حوزه موزه؛ روایت گری مستند، جامع، زمینه گرا و عادلانه بالاترین روش روایت گری است.
در حوزه موزه؛ رویکرد فرهنگی بر رویکرد اقتصادی برتری دارد.
ج: اصول
موزه باید به تقویت اعتماد به نفس فرهنگی و هویت ملی کمک نماید.
موزه باید به بازشناخت تمدن نوین ایرانی ـ اسلامی و ترسیم چشم انداز پیشرفت متناسب با مقتضیات بومی کمک نماید.
موزه باید به برقراری ارتباط بین نسلی، انتقال دانش و آموزش فرهنگ، سبک زندگی و تمدن ایرانی اسلامی کمک نماید.
موزه باید با نمایش تنوع فرهنگی اقوام ایرانی به عدالت فرهنگی و همبستگی ملی کمک نماید.
موزه باید به ابهام زدایی از تصویر ایران اسلامی و نمایش تصویر حقیقی آن کمک نماید.
فصل دوم: اهداف هدف اصلی:
رشد خودآگاهی و خودباوری فرهنگی و احیاء تمدن ایرانی ـ اسلامی با ارتقاء جایگاه موزه در حکمرانی فرهنگی کشور
اهداف فرعی:
۱ـ۱ـ مردمی سازی موزه
۲ـ۱ـ سریان میراث فرهنگی در زندگی روزمره با بهره گیری از ظفیت موزه
۳ـ۱ـ موزه گردانی هویت ساز، دانش افزا، فعال، جامعه محور و مشارکت جو با تکیه بر استفاده از فناوری های نوین
فصل سوم: مسائل ۱ـ۳ـ فقر فرهنگ موزه گردی با تکیه بر ضعف سواد میراث فرهنگی و دسترسی ناعادلانه به موزه
۲ـ۳ـ موزه داری و موزه گردانی شیء محور، غیرحرفهای، منفعل و بی توجه به مسائل، تحولات و نیاز های جامعه با تکیه بر ضعف عملکرد فرهنگی و اجتماعی
۳ـ۳ـ پراکندگی و تشتت در مدیریت موزه با تکیه بر ناهماهنگی میان نهادهای اجرایی دارای موزه
۴ـ۳ـ غلبه دیدگاه «موزه به مثابه منبع دانش زندگی گذشتگان» بر دیدگاه «موزه به مثابه منبع دانش زندگی امروز و آینده» و شکاف میان موزه و موزه داری و سایر نظام های جامعه خصوصاً نظام های تعلیم و تربیت و برنامه ریزی کشور
۵ـ۳ـ بی توجهی به اقتصاد موزه با تکیه بر ضعف موزه های بخش خصوصی علی رغم گسترش روز افزون آنها و تصدیگری دولتی در موزه های بخش عمومی
۶ـ۳ـ ضعف دیپلماسی موزه خصوصاً در دیپلماسی فرهنگی
فصل های چهارم، پنجم و ششم: سیاست، اقدامات و فعالیتهای اجرایی
فصل هفتم: الزامات اجرایی ۷ـ۱ـ مسئولیت اجرائی سازی سند ملی موزه های ایران بر عهده وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی (که از این پس وزارتخانه نامیده می شود) است.
تبصره ۱- وزارتخانه مکلف است هر ۶ ماه یک مرتبه گزارش اقدامات خود در جهت اجرای سند را به شورایعالی میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی (که از این پس شورایعالی میراث نامیده می شود) ارایه نماید.
تبصره ۲- شورایعالی میراث در جلسات مربوط به سند ملی موزه های ایران از نمایندگان تام الاختیار قوه قضاییه، وزارتخانه های کشور (شهرداری ها، دهیاری ها، سازمان اموراجتماعی کشور، سازمان مدیریت بحران)، اطلاعات؛ دفاع و پشتیبانی نیرو های مسلح؛ جهاد کشاورزی؛ تعاون، کار و رفاه اجتماعی؛ نفت؛ نیرو؛ ارتباطات و فناوری اطلاعات؛ ورزش و جوانان؛ صنعت، معدن و تجارت؛ بهداشت، درمان و آموزش پزشکی؛ معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش بنیان ریاست جمهوری؛ معاونت توسعه روستایی و عشایری و مناطق محروم ریاست جمهوری و سازمان های اداری و استخدامی؛ برنامه وبودجه کشور؛ اوقاف و امور خیریه؛ اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران؛ سازمان تبلیغات اسلامی؛ شورایعالی مناطق آزاد تجاری ـ صنعتی و ویژه اقتصادی؛ آستان های قدس رضوی و حضرت معصومه (س)؛ بنیاد های مستضعفان انقلاب اسلامی؛ حفظ و نشر ارزش های دفاع مقدس و شهید و امور ایثارگران؛ ستاد کل نیرو های مسلح (ستاد کل، فراجا، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، ارتش جمهوری اسلامی ایران)؛ مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام (ره) و مرکز مدیریت حوزه های علمیه حسب موضوع دعوت به عمل می آورد.
تبصره۳- وزارتخانه بمنظور اجرائی سازی این سند بدون توسعه تشکیلاتی دولت، از سازوکار های ضروری جهت استفاده بهینه از ظرفیت بخش های خصوصی و مردمی استفاده می کند.
۷ـ۲ـ وزارتخانه با کمک سازمان اداری و استخدامی، سازمان برنامه و بودجه و دستگاه های اجرائی، نگاشت نهادی برنامه های اجرائی سند را بر مبنای دستورالعمل ستاد فرهنگی و اجتماعی دبیرخانه شورایعالی انقلاب فرهنگی و حداکثر تا ۳ ماه بعد از تصویب سند، تهیه و تکمیل و برای تصویب در ستاد هماهنگی نقشه مهندسی فرهنگی کشور به دبیرخانه شورایعالی انقلاب فرهنگی ارسال می نماید.
تبصره ۱- وزارتخانه موظف است پیش از نگاشت نهادی؛ پیوست محتوایی و موضوعی سند را باتوجه به شرح وظایف و مأموریت هر یک از نهادهای اجرایی تهیه و در اختیار قرار دهد.
تبصره ۲- نگاشت نهادی برنامه های اجرائی بعد از تصویب به عنوان ضمائم سند به آن ملحق می شود.
تبصره ۳- نهادهای اجرایی موظفند اعتبارات مورد نیاز برای اجراء فعالیتهای این سند را پیش بینی و در زمان تدوین لوایح بودجه سنواتی به سازمان برنامه وبودجه کشور ارسال کنند.
۷ـ۳ـ شورایعالی میراث؛ مسئول پیگیری اجرا و نظارت بر حسن اجراء برنامه های اجرائی این سند و کارکردسنجی دستگاه ها و ارزیابی میزان اثربخشی برنامه های مذکور است.
تبصره- شورایعالی میراث؛ سالیانه گزارش اجرای برنامه های اجرائی و اثربخشی آنها را با همکاری سازمان برنامه وبودجه کشور، سازمان امور اداری و استخدامی کشور و سایر دستگاههای مسئول تهیه و به دبیرخانه شورایعالی انقلاب فرهنگی ارایه می نماید.
۷ـ۴ـ شورایعالی میراث؛ مسئول روزآمدسازی سند است و حداکثر هر پنج سال یکبار سند را روزآمد و جهت بررسی و تصویب به شورایعالی انقلاب فرهنگی ارسال می نماید.
این مطلب را می پسندید؟
(0)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب