هوشمندسازی شناسایی و مدیریت موقعیت های تعارض منافع، مرحله جدید کارهای تخصصی سازمان جهاد دانشگاهی تهران
به گزارش کنکور هنر، مدیر مرکز توانمندسازی حاکمیت و جامعه جهاد دانشگاهی تهران، از هوشمندسازی شناسایی و مدیریت موقعیت های تعارض منافع بعنوان مرحله جدیدی در جهت طراحی الگوی بومی مدیریت تعارض منافع اطلاع داد.
کنکور هنر به نقل از خبرنگاران جوان: به گزارش روابط عمومی سازمان جهاد دانشگاهی تهران، زینب مرتضوی فر در ادامه توضیح داد: اهمیت این طرح در آنست که مدیریت تعارض منافع را از شناسایی دستی، موردی و پسینی بسمت یک نظام داده محور، مستمر و پیشگیرانه هدایت می کند. سیستم هوشمند قرار نیست جایگزین قضاوت کارشناسی یا اصلاح نهادی شود، اما می تواند ظرفیت دستگاهها و نهاد های نظارتی را برای تشخیص فوری تر، دقیق تر و کم هزینه تر موقعیت های تعارض منافع افزایش دهد.
وی اضافه کرد: این مرحله را می توان نتیجه طبیعی مسیری دانست که از مطالعه ادبیات نظری شروع شده، با شناسایی مصادیق و طراحی فاکتورها ادامه یافته و الان به طراحی یک سازوکار هوشمند و اجرایی رسیده است.
آموزش، شرط تبدیل مقررات به رفتار سازمانی
مدیر مرکز توانمندسازی حاکمیت و جامعه جهاد دانشگاهی تهران، آموزش را شرط تبدیل مقررات به رفتار سازمانی دانست و تصریح کرد: مدیریت تعارض منافع بدون توانمندسازی مدیران و کارکنان دستگاهها ممکن نیست. به همین دلیل، تدوین کتاب «تعارض منافع به زبان ساده»، تهیه محتوای آموزشی، طراحی پاورپوینت ها و بسته های تدریس، برگزاری کارگاه ها و دوره های آموزشی و نشست های تخصصی، بخش دیگری از فعالیتهای مرکز را ایجاد کرده است.
مرتضوی فر اضافه کرد: در این دوره ها، هدف فقط آموزش تعریف تعارض منافع نیست. مدیر یا کارشناس یک دستگاه باید بتواند موقعیت تعارض منافع را از فساد و تخلف تشخیص دهد، انواع تعارض بالفعل، بالقوه و ظاهری را بشناسد و بداند در هر موقعیت باید از چه ابزاری استفاده کند؛ افشای منافع، کناره گیری از تصمیم گیری، محدودیت اشتغال هم زمان، تفکیک وظایف، انتقال مسئولیت، شفاف سازی پروسه یا اصلاح ساختار.
وی با اشاره به اینکه تعارض منافع تا کمتر از یک دهه پیش مفهومی نسبتاً ناآشنا در ادبیات عمومی و حتی نظام اداری ایران بود و در خیلی از موارد با فساد، تخلف اداری یا منفعت طلبی شخصی یکسان پنداشته می شد، اظهار داشت: این مفهوم کمتر بعنوان یک مسئله ساختاری و قابل مدیریت مورد توجه قرار می گرفت؛ اما امروز تعارض منافع به یکی از موضوعات مهم در حوزه سلامت اداری، شفافیت، تنظیم گری و اصلاح نظام حکمرانی تبدیل گشته است.
تعارض منافع، مأموریتی تخصصی، مستمر و چندبعدی برای مرکز توانمندسازی حاکمیت و جامعه
مدیر مرکز توانمندسازی حاکمیت و جامعه جهاد دانشگاهی تهران اضافه کرد: این تغییر، حاصل فعالیت مجموعه ای از نهاد های سیاست گذار، پژوهشی، نظارتی و مدنی است. در این بین، مرکز توانمندسازی حاکمیت و جامعه جهاد دانشگاهی همچون مجموعه هایی است که از سال ۱۳۹۸، تعارض منافع را نه بعنوان موضوع یک پروژه مقطعی، بلکه به مثابه یک ماموریت تخصصی، مستمر و چندبعدی در دستور کار خود قرار داده است.
مرتضوی فر اضافه کرد: تجربه مرکز نشان میدهد که ایجاد مرجعیت تخصصی در یک حوزه، فقط با اجرای یک یا چند طرح تحقیقاتی محقق نمی گردد. این مرجعیت زمانی شکل می گیرد که فعالیتهای علمی، ترویجی، حقوقی، آموزشی و اجرایی در امتداد یکدیگر قرار گیرند و بتوانند میان دانش نظری و مسایل واقعی نظام اداری پیوند برقرار کنند.
وی درباره ی گام اول یا همان ایجاد زیرساخت دانشی توضیح داد: یکی از اولین اقدامات مرکز، تولید و انتقال دانش تخصصی در زمینه تعارض منافع بود. در این راه، مجموعه ای از کتاب ها و منابع نظری، حقوقی و کاربردی تألیف یا ترجمه شد؛ همچون «تعارض منافع به زبان ساده»، «مدیریت تعارض منافع در قوانین و مقررات ایران»، «درآمدی بر تعارض منافع در ایران»، «تعارض منافع در حکمرانی جهانی، دولتی و شرکتی»، «تعارض منافع و عرصه عمومی» و منابعی درباره ی چارچوب ها و ابزار های شناسایی، پیشگیری و مدیریت تعارض منافع.
مدیر مرکز توانمندسازی حاکمیت و جامعه جهاد دانشگاهی تهران اضافه کرد: هم زمان، تجربیات کشور های مختلف و نهاد های بین المللی در حوزه هایی مانند انرژی، مسکن، محیط زیست، ارتباط دانشگاه و صنعت، موسسه های خیریه و مدیریت تعارض منافع در بخش عمومی مطالعه و تدوین شد. این کارها به مرکز امکان داد تا به جای تقلید مستقیم از یک تجربه خارجی، به شناختی تطبیقی از ابزارها، ظرفیت ها و محدودیت های الگو های مختلف نائل شود.
مرتضوی فر درباره ی عبور از ادبیات نظری و ورود به مسایل واقعی دستگاهها اشاره کرد: مرحله بعدی فعالیت مرکز، شناسایی موقعیت ها و مصادیق تعارض منافع در دستگاهها و حوزه های مختلف بود. در این مرحله، تعارض منافع از یک مفهوم کلی به مجموعه ای از موقعیت های قابل شناسایی در ساختارها، فرایندها، روابط شغلی و سازوکار های تصمیم گیری تبدیل شد.
وی اظهار داشت: مرکز در حوزه هایی مانند آب، برق، مسکن، آموزش وپرورش، بهداشت و درمان، صندوق های بازنشستگی، سازمان تامین اجتماعی، سازمان بهزیستی، آموزش فنی وحرفه ای، روابط کار، تعاون، محیط زیست، پسماند، بانک مرکزی، بازار سرمایه، سازمان برنامه وبودجه، موسسه های خیریه و شرکت ملی پست مطالعات و گزارشات تخصصی تهیه کرده است.
ایجاد دانش مقایسه ای درنتیجه فعالیت در حوزه های متنوع
مدیر مرکز توانمندسازی حاکمیت و جامعه جهاد دانشگاهی تهران با اشاره به اینکه اهمیت این مطالعات فقط در تعدد دستگاههای بررسی شده نیست، تصریح کرد: فعالیت در حوزه های متنوع به ایجاد نوعی دانش مقایسه ای انجامیده است؛ دانشی که نشان میدهد برخی الگو های تعارض منافع، با وجود تفاوت میان دستگاه ها، به شکل مکرر تکرار می شوند. اشتغال هم زمان، درب گردان، اتحاد ناظر و منظور، تعارض درآمد و وظیفه، مالکیت یا ذی نفعی تصمیم گیرندگان، استفاده از اطلاعات درونی و حضور ذی نفعان در پروسه های سیاست گذاری، اعطای مجوز و نظارت، همچون این الگو ها هستند.
به قول مرتضوی فر، چنین تجربه ای به مرکز کمک کرده است تا از تهیه لیست های پراکنده مصادیق عبور کند و بسمت دسته بندی، تحلیل ساختاری، ارزیابی ریسک و اولویت بندی موقعیت های تعارض منافع حرکت نماید.
وی درباره ی ترویج عمومی برای تبدیل یک مفهوم تخصصی به مسئله ای قابل فهم اظهار داشت: یکی از تفاوت های فعالیت مرکز با خیلی از پروژه های فقط دانشگاهی، توجه هم زمان به ترویج عمومی مفهوم تعارض منافع بوده است. انتشار یکصد شماره خبرنامه هفتگی مدیریت تعارض منافع در سالهای ۱۳۹۹ و ۱۴۰۰، رصد و تحلیل هفتگی فضای مجازی، تولید اینفوگرافیک های تخصصی و ساخت بیشتر از ۱۰ کلیپ و موشن گرافی کوتاه، بخشی از تلاشهای مرکز برای عمومی سازی این مفهوم بوده است.
مدیر مرکز توانمندسازی حاکمیت و جامعه جهاد دانشگاهی تهران اضافه کرد: همکاری با خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران و خبرگزاری دانشجویان ایران هم زمینه ای فراهم نمود تا موضوع تعارض منافع از قالب گزارشات تخصصی بیرون برود و در رابطه با مسایل ملموسی مانند مسکن، آموزش وپرورش، نظام بانکی، صنعت خودرو، سلامت، محیط زیست، شهرداری و بودجه عمومی مورد بحث قرار گیرد.
بیان مفاهیم پیچیده به زبان قابل فهم برای مخاطب عمومی
مرتضوی فر در ادامه تصریح کرد: در این فعالیتها، مرکز کوشش کرد میان ساده سازی و تقلیل گرایی تفاوت قائل شود؛ یعنی مفاهیم پیچیده را به زبان قابل فهم برای مخاطب عمومی بیان کند، بدون آنکه تعارض منافع به چند شعار کلی یا بهتان زنی مقابل افراد فروکاسته شود.
وی درباره ی مسیر تولید دانش تا مشارکت در سیاستگذاری هم توضیح داد: تجربه مرکز به حوزه انتشار کتاب و گزارش محدود نماند. دریافت ماموریت از معاون اول رئیس دولت در سال ۱۴۰۰ برای شناسایی موقعیت های تعارض منافع در دستگاههای کشور، نقطه مهمی در ورود مرکز به عرصه سیاستگذاری و طراحی مداخلات ملی بود.
مدیر مرکز توانمندسازی حاکمیت و جامعه جهاد دانشگاهی تهران اظهار داشت: در جریان اجرای شیوه نامه شناسایی و رفع گلوگاه های فسادخیز و مدیریت موقعیت های تعارض منافع در نهادهای اجرایی هم کارشناسان مرکز، به شکل داوطلبانه، غیررسمی و خارج از قالب قرارداد، در تهیه برخی محتوا های آموزشی، برگزاری کارگاه آموزشی مرتبط و ارزیابی شیوه نامه های ارسالی نهادهای اجرایی مشارکت کارشناسی داشتند. مرکز همین طور در ادامه فعالیتهای تخصصی خود، گزارش هایی مانند «شناسایی و مدیریت موقعیت های ساختاری تعارض منافع»، «راهنمای ارزیابی ریسک تعارض منافع» و «الزامات کارگروه متولی اجرای مدیریت تعارض منافع» را تدوین کرده است.
مرتضوی فر اضافه کرد: حضور در جلسات ستاد مبارزه با مفاسد اقتصادی و ارایه مشورت حقوقی درباره ی لایحه مدیریت تعارض منافع به مرکز پژوهش های مجلس، وجوه دیگری از این فعالیت هاست. این تجربه ها باعث شده است مرکز، تعارض منافع را هم از منظر نظری و نهادی و هم از منظر حقوقی، اجرایی و نظارتی مورد توجه قرار دهد.
وی درباره ی طراحی ابزار برای ارزیابی و اقدام هم اظهار داشت: یکی از مراحل مهم در بلوغ فعالیتهای مرکز، حرکت از «شناخت مسئله» بسمت «طراحی ابزار مدیریت مسئله» بوده است. استخراج فاکتورهای ارزیابی عملکرد نهادهای اجرایی در زمینه رفع تعارض منافع، تدوین راهنما های جداگانه برای نهادهای اجرایی و بازرسان، مشارکت در طراحی فاکتورهای جشنواره شفافیت و رفع موقعیت های تعارض منافع و حضور کارشناسان مرکز بعنوان ارزیاب، نمونه هایی از این مسیر است.
مدیر مرکز توانمندسازی حاکمیت و جامعه جهاد دانشگاهی تهران اضافه کرد: این کارها اهمیت ویژه ای دارند؛ برای اینکه مدیریت تعارض منافع زمانی وارد مرحله اجرایی می شود که بتوان عملکرد دستگاهها را بر اساس فاکتورهای روشن، قابل اندازه گیری و قابل مقایسه ارزیابی کرد. صرف اعلام تعهد به مواجهه با تعارض منافع کافی نیست؛ دستگاهها باید نشان دهند چه موقعیت هایی را شناسایی کرده اند، برای هر موقعیت چه راهکاری درنظر گرفته اند، مسئول اجرای آنچه کسی است و اجرای راه حل ها چه طور ارزیابی می شود.
به قول مرتضوی فر، در کنار این اقدامات، مرکز به طراحی الگو و مدل بومی مدیریت تعارض منافع در کشور هم پرداخته است؛ الگویی که هدف آن پیوند دادن شناسایی موقعیت ها با ارزیابی ریسک، انتخاب ابزار مناسب، تعیین مسئولیت، نظارت بر اجرا و ارزیابی اثربخشی اقدامات است.
وی در جواب این پرسش که برند تخصصی چه طور شکل می گیرد، توضیح داد: برند تخصصی یک سازمان فقط با انتخاب عنوان، طراحی نشان یا تبلیغات رسانه ای شکل نمی گیرد. برند زمانی ایجاد می شود که یک مجموعه با گذشت زمان بر یک موضوع متمرکز بماند، دانش انباشته تولید نماید، محصولات متنوع و معتبر عرضه نماید، در حل مسایل واقعی دستگاهها مشارکت کند و بتواند میان پژوهش، سیاستگذاری و اجرا ارتباط برقرار سازد.
کارنامه مرکز در حوزه تعارض منافع؛ زنجیره ای به هم پیوسته از دانش تا اجرا
مدیر مرکز توانمندسازی حاکمیت و جامعه جهاد دانشگاهی تهران اضافه کرد: کارنامه مرکز توانمندسازی حاکمیت و جامعه در زمینه تعارض منافع، مجموعه ای از فعالیتهای پراکنده نیست، بلکه زنجیره ای به هم پیوسته را شکل می دهد که شامل تولید و ترجمه دانش، شناسایی موقعیت ها و مصادیق، ترویج عمومی، تدوین محتوای آموزشی، آموزش مدیران و کارشناسان، مشاوره حقوقی، مشارکت کارشناسی در تدوین و ارزیابی شیوه نامه ها، طراحی فاکتورهای ارزیابی، ارزیابی عملکرد دستگاه ها، طراحی الگوی مدیریت و در نهایت هوشمندسازی پروسه شناسایی و مدیریت تعارض منافع است.
مرتضوی فر اشاره کرد: امروز مزیت اصلی مرکز در اینست که می تواند به سه زبان پژوهش، حقوق و اجرا سخن بگوید. این مزیت حاصل تمرکز مستمر از سال ۱۳۹۸، تنوع تجربه های بخشی و همکاری با نهاد های سیاست گذار، اجرایی و نظارتی است.
وی خاطرنشان کرد: بر همین اساس، مرکز توانمندسازی حاکمیت و جامعه را می توان از مجموعه های دارای سابقه مستمر و تخصصی در زمینه مدیریت تعارض منافع در ایران دانست؛ مرکزی که فعالیت خودرا از معرفی و ترویج یک مفهوم شروع کرد و الان در راه طراحی زیرساخت های نهادی و هوشمند مدیریت آن قرار گرفته است.
به طور خلاصه سیستم هوشمند قرار نیست جایگزین قضاوت کارشناسی یا اصلاح نهادی شود، اما می تواند ظرفیت دستگاهها و نهاد های نظارتی را برای تشخیص فوری تر، دقیق تر و کم هزینه تر موقعیت های تعارض منافع افزایش دهد.
وی افزود: این مرحله را میتوان نتیجه طبیعی مسیری دانست که از مطالعه ادبیات نظری شروع شده، با شناسایی مصادیق و طراحی فاکتورها ادامه یافته و هم اکنون به طراحی یک سازوکار هوشمند و اجرایی رسیده است.
آموزش، شرط تبدیل مقررات به رفتار سازمانی
مدیر مرکز توانمندسازی حاکمیت و جامعه جهاد دانشگاهی تهران، آموزش را شرط تبدیل مقررات به رفتار سازمانی دانست و اشاره کرد: مدیریت تعارض منافع بدون توانمندسازی مدیران و کارکنان دستگاهها امکان ندارد. این تجربه ها سبب شده است مرکز، تعارض منافع را هم از منظر نظری و نهادی و هم از منظر حقوقی، اجرایی و نظارتی مورد توجه قرار دهد.
وی در رابطه با ی طراحی ابزار برای ارزیابی و اقدام هم گفت: یکی از مراحل مهم در بلوغ کارهای مرکز، حرکت از شناخت مساله بسمت طراحی ابزار مدیریت مساله بوده است. صرف اعلام تعهد به مواجهه با تعارض منافع کافی نیست؛ دستگاهها باید نشان دهند چه موقعیت هایی را شناسایی کرده اند، برای هر موقعیت چه راهکاری در نظر گرفته اند، مسئول اجرای آن چه کسی است و اجرای چاره ها چه طور ارزیابی می شود.
به قول مرتضوی فر، در کنار این اقدامات، مرکز به طراحی الگو و مدل بومی مدیریت تعارض منافع در کشور هم پرداخته است؛ الگویی که هدف آن پیوند دادن شناسایی موقعیت ها با ارزیابی ریسک، انتخاب ابزار مناسب، تعیین مسئولیت، نظارت بر اجرا و ارزیابی اثربخشی اقدامات است.
وی در جواب این پرسش که برند تخصصی چه طور شکل می گیرد، توضیح داد: برند تخصصی یک سازمان فقط با انتخاب عنوان، طراحی نشان یا تبلیغات رسانه ای شکل نمی گیرد.
این مطلب را می پسندید؟
(0)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب